Έναν «Δον Κιχώτη» που γυριζόταν για σχεδόν τρεις δεκαετίες και έμεινε θρύλος ακριβώς επειδή δεν τελείωσε ποτέ.
Περισσότερα από εβδομήντα χρόνια αφότου γύρισε τα πρώτα πλάνα, ο ανολοκλήρωτος «Δον Κιχώτης» του Όρσον Γουέλς μπορεί επιτέλους να αποκτήσει μια μορφή.
Όχι ως πλήρης, οριστική ταινία, με την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να μάθουμε ακριβώς τι είχε στο μυαλό του ο Γουέλς. Αλλά ως κινηματογραφικό μωσαϊκό, φτιαγμένο από ό,τι σώθηκε, ό,τι διασκορπίστηκε και ό,τι μπορεί ακόμη να ανασυντεθεί.
Η Ισπανική Ταινιοθήκη ενώνει τις δυνάμεις της με τη Cinémathèque Française, την ιταλική Cineteca Nazionale και το Filmmuseum του Μονάχου, σε μια προσπάθεια να συγκεντρωθεί και να ανασυντεθεί το υλικό ενός από τα πιο μυθικά ανολοκλήρωτα έργα στην ιστορία του σινεμά. Το σχέδιο έχει και την έγκριση της Oja Kodar, συντρόφου και συνεργάτιδας του Γουέλς, γεγονός που του δίνει ιδιαίτερο βάρος.
Ο «Δον Κιχώτης» υπήρξε ένα από τα μεγάλα ανολοκλήρωτα πάθη του Γουέλς. Η προσπάθεια ξεκίνησε το 1957 ως τηλεοπτικό σχέδιο με την υποστήριξη του Φρανκ Σινάτρα, αλλά η αρχική συμφωνία κατέρρευσε. Από εκεί και πέρα, ο Γουέλς συνέχισε να δουλεύει πάνω στην ταινία σχεδόν μέχρι τον θάνατό του, το 1985, γυρίζοντας σκηνές στο Μεξικό, την Ιταλία και την Ισπανία κάθε φορά που έβρισκε χρήματα, χρόνο ή ευκαιρία.
Αυτό ακριβώς κάνει την ανασύνθεση τόσο δύσκολη. Δεν υπάρχει μια καθαρή, τελειωμένη ταινία που περιμένει απλώς να αποκατασταθεί. Υπάρχουν εναλλακτικές σκηνές, διαφορετικές φάσεις γυρισμάτων, υλικό σε διάφορα φορμά, ένα τεράστιο σενάριο και ένα έργο που άλλαζε διαρκώς όσο ο δημιουργός του επέστρεφε σε αυτό. Ο Έστεβε Ριαμπάου, ειδικός στον Γουέλς και πρώην επικεφαλής της Ταινιοθήκης της Καταλονίας, το περιγράφει όχι ως αποκατάσταση, αλλά ως ανασύνθεση μιας ταινίας της οποίας οι ιδέες και τα υλικά μετακινούνταν συνεχώς.
Η διαφορά έχει σημασία. Η ομάδα δεν σκοπεύει να εφεύρει σκηνές, ούτε να γεμίσει κενά με ειδικά εφέ ή τεχνητή νοημοσύνη. Η πρόθεση είναι να φτάσει όσο πιο κοντά γίνεται στις προθέσεις του Γουέλς, χωρίς να προσποιηθεί ότι μπορεί να τις κατέχει πλήρως. Το αποτέλεσμα δεν προορίζεται, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, ως εμπορική κυκλοφορία, αλλά ως πολιτιστική παρουσίαση ενός έργου που έμεινε για δεκαετίες ανάμεσα στην πραγματικότητα, τον μύθο και την αποτυχία.
Η τεχνική δουλειά είναι τεράστια. Η Cineteca Nazionale στη Ρώμη πρέπει να ψηφιοποιήσει δεκάδες χιλιάδες μέτρα αρνητικού, ενώ υλικό 16mm και 35mm βρίσκεται στην Ισπανία, στη Γαλλία και στη Γερμανία, μαζί με δοκιμαστικές κόπιες, αποσπάσματα, βίντεο, ηχητικά και έγγραφα. Μέσα στο 2026 οι εμπλεκόμενοι φορείς θα μελετήσουν το γραπτό υλικό και θα ψηφιοποιήσουν ό,τι υπάρχει. Το 2027 αναμένεται να γίνει η σύγκριση των διαθέσιμων σκηνών, των παραλλαγών τους και του σεναρίου, ώστε να φανεί τι πραγματικά μπορεί να συναρμολογηθεί.
Υπάρχει και η σκιά μιας προηγούμενης απόπειρας. Το 1992, ο Jesús Franco, φίλος του Γουέλς, παρουσίασε μια εκδοχή του «Δον Κιχώτη» για την Παγκόσμια Έκθεση της Σεβίλλης. Εκείνη η εκδοχή θεωρήθηκε απογοητευτική, καθώς ανακάτευε υλικό του Γουέλς με ξένα στοιχεία, ντοκιμαντερίστικο υλικό και αμφισβητούμενες προσθήκες. Η νέα προσπάθεια μοιάζει να θέλει να αποφύγει ακριβώς αυτό: όχι να «τελειώσει» αυθαίρετα τον Γουέλς, αλλά να παρουσιάσει όσο γίνεται καθαρότερα το έργο που εκείνος άφησε πίσω του.
Ο Γουέλς δεν ενδιαφερόταν να κάνει μια πιστή διασκευή του μυθιστορήματος του Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Ο «Δον Κιχώτης», που πρωτοεκδόθηκε το 1605 και θεωρείται το πρώτο μοντέρνο μυθιστόρημα, ήταν για εκείνον περισσότερο ένας μύθος που μπορούσε να μετακινηθεί, να παραμορφωθεί και να συναντήσει τον 20ό αιώνα. Σε μια χαρακτηριστική σκηνή, το επεισόδιο με το κουκλοθέατρο του βιβλίου, όπου ο Δον Κιχώτης πιστεύει ότι η ηρωίδα κινδυνεύει και επιτίθεται για να τη σώσει, μεταφέρεται σε έναν κινηματογράφο στο Μεξικό. Εκεί ο ήρωας επιτίθεται στην οθόνη, προσπαθώντας να σώσει τη γυναίκα που βλέπει στην ταινία.
Αυτή η εικόνα μοιάζει σχεδόν υπερβολικά τέλεια για τον Γουέλς: Ο Δον Κιχώτης να μάχεται όχι μόνο με ανεμόμυλους, αλλά με το ίδιο το σινεμά. Να μπερδεύει την εικόνα με την πραγματικότητα, την προβολή με τον κίνδυνο, τη φαντασία με το καθήκον. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πιο γουελσική εκδοχή του ήρωα του Θερβάντες.
Η σχέση του Γουέλς με την Ισπανία κάνει το εγχείρημα ακόμη πιο φορτισμένο. Ο ίδιος γύρισε σε περιοχές της Καστίλης, στην Ανδαλουσία και σε άλλους τόπους που τον γοήτευαν, ενώ η Ισπανία του Φράνκο δεν ήταν ποτέ απλό ή ουδέτερο τοπίο για έναν καλλιτέχνη που είχε υπάρξει υπερασπιστής της δημοκρατικής πλευράς στον ισπανικό εμφύλιο. Για να μπορέσει να κινηθεί μέσα στη χώρα, ο Γουέλς χρησιμοποίησε και το πρόσχημα ενός ντοκιμαντέρ για την Ισπανία, ενώ στην πραγματικότητα συνέχιζε να κυνηγά τον δικό του «Δον Κιχώτη».
Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού είναι ασπρόμαυρο, αν και υπάρχουν και έγχρωμες σκηνές γυρισμένες στην Ανδαλουσία. Η ηχητική μπάντα παραμένει επίσης ανολοκλήρωτη, αλλά όπου υπάρχει, οι φωνές του Δον Κιχώτη και του Σάντσο Πάντσα έχουν ηχογραφηθεί από τον ίδιο τον Γουέλς. Ακόμη κι αυτό κάνει το σχέδιο πιο συγκινητικό: δεν πρόκειται απλώς για αποκατάσταση εικόνων, αλλά για την προσπάθεια να ακουστεί ξανά μια φωνή που συνέχισε να κυνηγά ένα έργο για σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Η ιστορία του ανολοκλήρωτου «Δον Κιχώτη» είναι, με έναν παράξενο τρόπο, απολύτως ταιριαστή με τον ίδιο τον ήρωα. Ένα έργο που ξεκίνησε με μεγάλες φιλοδοξίες, έχασε τους χρηματοδότες του, μετακινήθηκε από χώρα σε χώρα, δεν τελείωσε ποτέ και έγινε θρύλος ακριβώς επειδή έμεινε ανοιχτό. Όπως ο Δον Κιχώτης, έτσι και ο Γουέλς συνέχισε να κυνηγά μια εικόνα που ίσως δεν μπορούσε ποτέ να ολοκληρωθεί.
Αν οι αρχειονόμοι τα καταφέρουν, δεν θα έχουμε απλώς μια ακόμη «χαμένη ταινία» που επιστρέφει. Θα έχουμε την πιο κοντινή δυνατή συνάντηση με ένα έργο που έμεινε για δεκαετίες ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον μύθο.
Έναν «Δον Κιχώτη» που δεν ολοκληρώθηκε από τον δημιουργό του, αλλά ίσως μπορεί ακόμη να μας δείξει κάτι από την εμμονή, την αποτυχία και τη μεγαλομανή ομορφιά του σινεμά του Όρσον Γουέλς.
Πηγή: ogdoo.gr