Η Ιρανή σκηνοθέτιδα και ακτιβίστρια Μαχνάζ Μοχαμαντί, που έχει φυλακιστεί και βασανιστεί στο Ιράν για τη δράση της, μιλά για το «Roya», τη νέα της ταινία που γεννήθηκε από την εμπειρία της στην απομόνωση της φυλακής Εβίν.
Η Mahnaz Mohammadi έχει μάθει να ζει με τον φόβο, αλλά όχι να υποχωρεί μπροστά του.
Η Ιρανή σκηνοθέτιδα και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών έχει συλληφθεί πολλές φορές, έχει φυλακιστεί επανειλημμένα και έχει βασανιστεί. Το 2011 κρατήθηκε για μήνες σε απομόνωση. Το 2014 καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση και πέρασε ξανά μήνες στη φυλακή. Σήμερα ζει προσωρινά στην Ευρώπη, με τριετή βίζα, αλλά λέει ότι ακόμη κι εκεί δεν αισθάνεται ασφαλής.
Η Mohammadi βρίσκεται στο Λονδίνο για προβολές δύο νέων ταινιών της. Ανάμεσά τους είναι το Roya, ένα μυθοπλαστικό δράμα που αντλεί από τις δικές της εμπειρίες, αλλά και από τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων που πέρασαν από τις ιρανικές φυλακές.
Η ταινία ακολουθεί τη Roya, μια πανεπιστημιακό που κατηγορείται ότι υποκίνησε φοιτήτριές της να κάψουν τις μαντίλες τους. Τον ρόλο ερμηνεύει η Τουρκάλα ηθοποιός Melisa Sözen, επειδή, όπως λέει η Mohammadi, δεν ήθελε να βάλει σε κίνδυνο μια Ιρανή ηθοποιό «μόνο για μια ταινία».
Η ηρωίδα κρατείται σε απομόνωση στη φυλακή Εβίν, το διαβόητο συγκρότημα φυλακών της Τεχεράνης, και βασανίζεται. Η ταινία δεν δείχνει ωμά τη βία. Αντίθετα, χτίζει την αγωνία μέσα από το σκοτάδι, τον ήχο, τον εγκλεισμό και τη σύγχυση ενός σώματος που δεν ξέρει αν είναι μέρα ή νύχτα, αν είναι ακόμη στη φυλακή ή αν έχει βγει από αυτήν.
Ένα από τα πιο προσωπικά στοιχεία της ταινίας είναι τα χαράγματα στους τοίχους του κελιού. Η Mohammadi λέει ότι στην απομόνωση διάβαζε τα μηνύματα που είχαν αφήσει άλλες κρατούμενες πριν από εκείνη. Κάποια στιγμή έκλεψε ένα στυλό από τον ανακριτή της και άρχισε να γράφει κι εκείνη για την επόμενη γυναίκα που θα βρισκόταν στο ίδιο κελί: «Ήμουν εδώ. Τώρα δεν είμαι. Δεν θα μείνεις για πάντα. Έφυγα. Θα φύγεις κι εσύ».
Αργότερα γνώρισε μια γυναίκα που φυλακίστηκε στο ίδιο κελί μετά από εκείνη. Η γυναίκα της είπε ότι τα λόγια της της έσωσαν τη ζωή.
Η Mohammadi μιλά για τη φυλακή χωρίς να τη μετατρέπει σε ηρωικό αφήγημα. Λέει ότι μετά την αποφυλάκισή της δεν ήταν πια ο ίδιος άνθρωπος. Για σχεδόν δύο χρόνια έμεινε στο σπίτι, βλέποντας ελάχιστους ανθρώπους, κυρίως γυναίκες φίλες που τη στήριξαν. Η φυλακή, λέει, κατέστρεψε την εμπιστοσύνη της. Στις ανακρίσεις της είχαν παίξει ηχογραφήσεις ανθρώπων από το περιβάλλον της που την είχαν καταδώσει.
Στη Mohammadi έχει απαγορευτεί να γυρίζει ταινίες μετά το μυθοπλαστικό της ντεμπούτο, Son-Mother, το 2019. Παρ’ όλα αυτά, γύρισε εξωτερικές σκηνές του Roya στο Ιράν χωρίς επίσημη άδεια. Οι σκηνές της φυλακής γυρίστηκαν στην Τιφλίδα της Γεωργίας. Η ίδια αποφεύγει να δώσει λεπτομέρειες για τον τρόπο που δούλεψε, ώστε να μην εκθέσει σε κίνδυνο συνεργάτες της που παραμένουν στο Ιράν.
Η περίπτωσή της εντάσσεται σε μια ευρύτερη ιστορία Ιρανών δημιουργών που συνεχίζουν να κάνουν σινεμά απέναντι στο κράτος. Ο Τζαφάρ Παναχί είδε πρόσφατα να επικυρώνεται ποινή φυλάκισης ενός έτους για προπαγάνδα κατά του ιρανικού κράτους. Ο Μοχαμάντ Ρασούλοφ διέφυγε στη Γερμανία το 2024, μετά την καταδίκη του σε οκτώ χρόνια φυλάκισης και μαστίγωμα για την ταινία The Seed of the Sacred Fig.
Η Mohammadi δεν μιλά για τη δουλειά της σαν να πρόκειται μόνο για τέχνη. Για εκείνη, η κάμερα είναι τρόπος αντίστασης. Πρόσφατα σκηνοθέτησε το ντοκιμαντέρ Beyond the Lies, για τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων του Νοεμβρίου 2019 στο Ιράν, ενώ ετοιμάζει και ένα νέο ντοκιμαντέρ με το Channel 4 για τις γυναίκες στη χώρα της.
Παρά τον φόβο, λέει ότι σκοπεύει να επιστρέψει στο Ιράν. Δεν θεωρεί τον εαυτό της πρόσφυγα στην Ευρώπη. Όταν η μητέρα της τη ρωτά γιατί δεν μπορεί να τη δει, εκείνη της απαντά: «Φαντάσου ότι είμαι στρατιώτης. Δεν έχω όπλο, έχω στυλό και κάμερα».
Η Mohammadi δηλώνει βέβαιη ότι η νέα γενιά στο Ιράν θα συνεχίσει τη σύγκρουση με το καθεστώς. «Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει τελειώσει», λέει. Για εκείνη, το Roya δεν είναι απλώς μια ταινία για τη φυλακή. Είναι ένας τρόπος να μιλήσει για όσους παραμένουν ακόμη μέσα.
Πηγή: ogdoo.gr