Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει προκαλέσει μόνο συζήτηση για το πώς μεταφέρεται ο Όμηρος στο IMAX. Έχει ανοίξει ένα πολύ πιο φορτισμένο μέτωπο: Aνάμεσα σε συγγραφείς, μεταφραστές, κλασικιστές και θεατές.
Έχει ανοίξει ένα πολύ πιο φορτισμένο μέτωπο: Ανάμεσα σε συγγραφείς, μεταφραστές, κλασικιστές και θεατές που διαφωνούν όχι μόνο για την ταινία, αλλά και για το ύφος με το οποίο επιτρέπεται κανείς να επιτεθεί σε μια διασκευή.
Στο κέντρο της νέας σύγκρουσης βρίσκεται η Τζόις Κάρολ Όουτς, η οποία υπερασπίστηκε δημόσια τον Νόλαν μετά την πολύ σκληρή κριτική της Έμιλι Γουίλσον, της κλασικίστριας και μεταφράστριας της πολυσυζητημένης αγγλικής «Οδύσσειας» του 2017. Η Γουίλσον, την οποία ο ίδιος ο Νόλαν είχε αναφέρει ως βασική επιρροή για τον τρόπο που προσέγγισε τον Οδυσσέα του Ματ Ντέιμον, αποδόμησε σχεδόν ολοκληρωτικά την ταινία, γράφοντας ότι στερείται ψυχολογικού, συναισθηματικού, πολιτικού και ηθικού βάθους.
Η Όουτς δεν διαφώνησε απλώς με την κρίση της. Επιτέθηκε στον τρόπο της. Σε ανάρτησή της στο X υποστήριξε ότι η Γουίλσον, αντί να διαφωνήσει με μια ερμηνεία του Ομήρου με έναν πιο συναδελφικό τρόπο, μίλησε με τη «χοντροκομμένη γλώσσα» ανθρώπων του MAGA που επιτίθενται σε όποιον έχει διαφορετικές ιδέες. Για την Όουτς, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ότι η Γουίλσον μίλησε σκληρά για την ταινία, αλλά ότι ως μεταφράστρια, θα έπρεπε να αναγνωρίζει πιο καθαρά πως κάθε σχέση με ένα κλασικό κείμενο είναι μια πράξη ερμηνείας.
Η ειρωνεία είναι ότι η ίδια η ταινία του Νόλαν είχε ήδη συνδεθεί με τη Γουίλσον πριν ξεσπάσει η κριτική της. Ο σκηνοθέτης είχε αναφερθεί στην εναρκτήρια φράση της μετάφρασής της, «Tell me about a complicated man», ως έναν άξονα για να σκεφτεί τον δικό του Οδυσσέα. Η Γουίλσον όμως, βλέποντας το τελικό αποτέλεσμα, έγραψε ότι θα ντρεπόταν να είχε γράψει οποιοδήποτε μέρος του σεναρίου. Κατηγόρησε την ταινία για μεγαλομανία και επιφανειακότητα, για χαρακτήρες χωρίς πειστικά κίνητρα, για διάλογο επίπεδο και επεξηγηματικό, αλλά και για μια εκδοχή του ομηρικού κόσμου που, κατά τη γνώμη της, δεν καταφέρνει να μιλήσει ουσιαστικά για τον χρόνο, τη μνήμη, τον πόλεμο ή την επιστροφή.
Το ενδιαφέρον όμως, είναι ότι η Γουίλσον δεν απέρριψε τη σημασία του φαινομένου. Παρά τη σφοδρότητα της κριτικής της, αναγνώρισε ότι η «Οδύσσεια» του Νόλαν έχει μετατρέψει ξανά ένα αρχαίο κείμενο σε μαζικό πολιτιστικό γεγονός, φέρνοντας θεατές στις αίθουσες και αναγνώστες πίσω στα βιβλία. Με άλλα λόγια, μπορεί να θεωρεί την ταινία αποτυχημένη ως διασκευή, αλλά δεν αρνείται ότι έχει λειτουργήσει ως τεράστιος μηχανισμός δημοσιότητας για τον Όμηρο.
Αυτό ακριβώς κάνει τη σύγκρουση πιο ενδιαφέρουσα από μια απλή ανταλλαγή προσβολών στο X. Η Όουτς διαβάζει στην επίθεση της Γουίλσον μια αυστηρότητα που αγγίζει, κατά τη γνώμη της, την περιφρόνηση. Η Γουίλσον, από την άλλη, υπερασπίζεται το δικαίωμα της κριτικής να είναι αρνητική, αναλυτική και σκληρή, χωρίς να βαφτίζεται προσωπική επίθεση. Μετά τις αντιδράσεις, παραδέχτηκε μόνο ότι διατύπωσε άστοχα το σημείο της για τη χρήση των μη λευκών ηθοποιών στην ταινία, επιμένοντας πάντως ότι το καστ αξιοποιείται άνισα.
Πίσω από τον καβγά υπάρχει ένα παλιό ερώτημα που επιστρέφει κάθε φορά που το Χόλιγουντ αγγίζει ένα κλασικό έργο: Σε ποιον ανήκει ο Όμηρος; Στον φιλόλογο που ζει μια ζωή μέσα στο κείμενο; Στον σκηνοθέτη που το μετατρέπει σε παγκόσμιο θέαμα; Στον θεατή που το συναντά για πρώτη φορά μέσα από μια ακριβή, εκκωφαντική ταινία; Ή σε όλους ταυτόχρονα, ακριβώς επειδή οι κλασικοί επιβιώνουν μόνο όταν παύουν να είναι ακίνητοι;
Η «Οδύσσεια» του Νόλαν μπορεί να κερδίζει ή να χάνει τη μάχη της ως ταινία. Αλλά κερδίζει ήδη τη μάχη της ως πεδίο σύγκρουσης. Γιατί, ξαφνικά, η διασκευή ενός αρχαίου έπους δεν συζητιέται μόνο ως blockbuster, αλλά ως υπόθεση γλώσσας, εξουσίας, μετάφρασης, αγοράς και πολιτιστικής ιδιοκτησίας.
Πηγή: ogdoo.gr