Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν συνεχίζει το ταξίδι της στις κινηματογραφικές αίθουσες με πρωτοφανή επιτυχία, σαρώνοντας σε εισιτήρια και σπάζοντας το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Το κινηματογραφικό έπος του Άγγλου σκηνοθέτη ετοιμάζεται να γράψει τη δική του ιστορία στο παγκόσμιο σινεμά, τη στιγμή που οι συζητήσεις γύρω από αυτό συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό και μεγάλο φανατισμό.
Γιατί εκτός όλων των άλλων, ο Κρίστοφερ Νόλαν κατάφερε να διχάσει βαθιά το κοινό και για να είμαστε ειλικρινείς, δεν θυμόμαστε -τουλάχιστον στο πρόσφατο παρελθόν- άλλη ταινία να έχει τόσο έντονη επίδραση στους θεατές. Από τη μία πλευρά, οι φανατικοί υποστηρικτές κάνουν λόγο για ένα διαχρονικό αριστούργημα. Από την άλλη, οι ορκισμένοι πολέμιοι καταλογίζουν -ανάμεσα σε άλλα- στον σκηνοθέτη πως δεν σεβάστηκε το αρχαίο κείμενο και άφησε εκτός σημαντικά κεφάλαια του έπους, μετατρέποντάς το σε κάτι εντελώς διαφορετικό.
Η αλήθεια είναι πως ο Κρίστοφερ Νόλαν άφησε εκτός εμβληματικές ιστορίες από την ομηρική «Οδύσσεια», τραβώντας χρονικά άλλες που ενδεχομένως δεν χρειάζονταν. Ωστόσο, όσο μεγάλη κι αν είναι η διάρκεια της ταινίας, είναι πρακτικά αδύνατο να χωρέσουν στην οθόνη 24 ραψωδίες με 12.110 στίχους. Έτσι, παρόλο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό πιστός στον κεντρικό πυρήνα του έργου, το μεγάλο ταξίδι της επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη στερείται ορισμένων γνωστών μύθων. Πρόκειται για ιστορίες που τελικά «παραλείφθηκαν», κυρίως επειδή δεν εξυπηρετούσαν το τελικό όραμα του σκηνοθέτη για ένα καθαρά ψυχολογικό δράμα επιβίωσης, όπου ο ήρωας παύει να είναι ένας μυθικός, αλάνθαστος ημίθεος και μετατρέπεται σε έναν βαθιά ανθρώπινο, τραγικό χαρακτήρα.
Εδώ ο «Κανένας», εκεί ο «Κανένας», πουθενά ο «Κανένας»
Για τους περισσότερους, ο Οδυσσέας στο νησί του Πολύφημου είναι μία από τις αγαπημένες ιστορίες στο ομηρικό έπος. Ο Νόλαν στην ταινία δίνει «ρέστα» ως προς το πώς παρουσιάζει τον Κύκλωπα. Η σκηνή μέσα στη σπηλιά που τρώει κάποιους από τους συντρόφους του ήρωα είναι εντελώς horror, όμως λείπουν βασικά κομμάτια της ιστορίας. Για παράδειγμα, στην ταινία βλέπουμε πως φεύγουν από τη σπηλιά περπατώντας δίπλα στα πρόβατα, έχοντας βάλει στις πλάτες τους άχυρο για να μοιάζει με το μαλλί τους, ενώ στον Όμηρο κρύφτηκαν δεμένοι κάτω από την κοιλιά των προβάτων.
Ωστόσο, αυτό που κυρίως απουσιάζει από την ιστορία είναι η σκηνή όπου ο Οδυσσέας μεθάει τον Πολύφημο και του λέει ότι το όνομά του είναι «Κανένας». Έτσι, όταν ο Κύκλωπας τυφλώνεται και καλεί σε βοήθεια φωνάζοντας «Ο Κανένας με ξεγέλασε!», οι υπόλοιποι Κύκλωπες τον αγνοούν. Ο Νόλαν αφαίρεσε εντελώς αυτή την εμβληματική ατάκα, παρότι γνώριζε ότι θα προκαλούσε αντιδράσεις στους θεατές. Σε εμφάνισή του στην εκπομπή The Daily Show, ο σκηνοθέτης παραδέχτηκε ότι προσπάθησε να αποδώσει το λογοπαίγνιο στην οθόνη, αλλά το αποτέλεσμα δεν έβγαινε ούτε έξυπνο ούτε αστείο. «Το καταλαβαίνω, είναι ένα λογοπαίγνιο. Όμως τα λογοπαίγνια στη μετάφραση είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Προσπάθησα, αλλά ήταν απλώς αδύνατον να λειτουργήσει κινηματογραφικά», εξήγησε.
Οι Θεοί του Ολύμπου… στο παρασκήνιο
Στο ομηρικό έπος, οι θεοί παίζουν καθοριστικό ρόλο και παρεμβαίνουν συνεχώς στη μοίρα του Οδυσσέα. Ο Δίας, ο Ποσειδώνας, ο Άδης, καθώς και ο Ερμής, ο Ήλιος, η Περσεφόνη και η Αθηνά, εμφανίζονται ή αναφέρονται διαρκώς στο κείμενο. Ωστόσο, ο Νόλαν επέλεξε να δώσει σάρκα και οστά μόνο στην Αθηνά, την οποία ενσαρκώνει η Ζεντάγια, σε μία άνευρη ερμηνεία, όπως σχολιάστηκε από αρκετούς.
Στην ταινία, ο Δίας και ο Ποσειδώνας αναφέρονται απλώς στις συζητήσεις, ενώ η παρουσία τους υπονοείται μέσα από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, χωρίς να εμφανίζονται ποτέ φυσικά στην οθόνη. Μιλώντας στο περιοδικό Vulture, ο Κρίστοφερ Νόλαν εξήγησε την απόφασή του να τους αφήσει εκτός: «Για μένα, το να βλέπουμε αυτούς τους απόμακρους θεούς να κινούν πιόνια σε μια σκακιέρα, όπως έχουμε δει σε τόσες άλλες ταινίες στο παρελθόν, ένιωθα ότι θα αποξένωνε τον θεατή. Δεν είχε να κάνει τόσο με το να είμαι ρεαλιστής, όσο με το να προσπαθήσω να δείξω τους θεούς με τον τρόπο που θα τους έβλεπαν οι ίδιοι οι χαρακτήρες εκείνης της εποχής».
Καλυψώ, Ναυσικά και Λωτοφάγοι… 3 σε 1
Εδώ ο Νόλαν προχωρά σε μια εξαιρετικά ευφυή σεναριακή συγχώνευση, αλλάζοντας ριζικά τη δομή του έπους προκειμένου να κερδίσει χρόνο. Στο βιβλίο, ο Οδυσσέας ξεβράζεται στο νησί των Φαιάκων, όπου τον βρίσκει η πριγκίπισσα Ναυσικά. Εκεί, κατά τη διάρκεια ενός δείπνου στο παλάτι, ο ήρωας αποκαλύπτει την ταυτότητά του και ξεκινά τη μεγάλη αναδρομική αφήγηση όλων των περιπετειών του (τον Κύκλωπα, την Κίρκη κλπ.).
Ο Νόλαν έκοψε ολοκληρωτικά τη Ναυσικά και τους Φαίακες, τον τελευταίο σταθμό του ταξιδιού, πριν τη μεγάλη επιστροφή στην Ιθάκη, μεταφέροντας όλο το βάρος της αφήγησης στην Ωγυγία, το νησί της Καλυψώς. Στην ταινία, ο Οδυσσέας βρίσκεται υπό την επήρεια των λωτών που του δίνει κρυφά η νύμφη για να τον κρατά σε μόνιμη σύγχυση και λήθη, σβήνοντας το μετατραυματικό στρες του πολέμου. Καθώς συνέρχεται, αρχίζει να θυμάται το παρελθόν του μέσα από μπερδεμένα flashbacks. Έτσι, η Καλυψώ μετατρέπεται από ερωτευμένη δεσμοφύλακας σε μια ιδιότυπη «ψυχοθεραπεύτρια».
Στον Όμηρο, βέβαια, το νησί των Λωτοφάγων ήταν ένας εντελώς ξεχωριστός σταθμός στην αρχή του ταξιδιού, όπου όλο το πλήρωμα έφαγε το άνθος και ξέχασε την πατρίδα, αναγκάζοντας τον Οδυσσέα να τους σύρει με το ζόρι πίσω στα πλοία.
Ο «ασκός του Αιόλου» που δεν άνοιξε ποτέ
Μετά την αναμέτρηση με τον Πολύφημο, ο επόμενος σταθμός του Οδυσσέα ήταν το πλωτό νησί της Αιολίας. Στο έπος, ο ήρωας και οι άνδρες του φτάνουν εκεί και φιλοξενούνται από τον βασιλιά Αίολο για έναν ολόκληρο μήνα. Φεύγοντας, ο Αίολος τους κάνει ένα μαγικό δώρο: έναν δερμάτινο ασκό μέσα στον οποίο έχει φυλακίσει όλους τους θυελλώδεις και επικίνδυνους ανέμους, ώστε να έχουν ένα ασφαλές ταξίδι επιστροφής για την Ιθάκη. Ωστόσο, την ώρα που ο Οδυσσέας βρίσκεται μια ανάσα από την πατρίδα, τον παίρνει ο ύπνος στο τιμόνι. Το πλήρωμά του, παρασυρμένο από την περιέργεια και την απληστία, ανοίγει κατά λάθος τον γεμάτο ασκό, απελευθερώνοντας τις καταιγίδες, με αποτέλεσμα το πλοίο να εκσφενδονιστεί πίσω στην Αιολία. Αυτή τη φορά, όμως, ο βασιλιάς δεν τους καλοδέχεται, αλλά τους διώχνει. Όλη αυτή η ιστορία κόπηκε εντελώς από τον Νόλαν. Για τον ίδιο, μπορεί να μη λέει πολλά για την εξέλιξη της πλοκής, αλλά εμείς οι Έλληνες σχεδόν 3.000 χρόνια μετά, ακόμα τσακωνόμαστε αν είναι ο ασκός ή οι ασκοί του Αιόλου!
Ο Νόλαν άλλαξε το τέλος της Οδύσσειας
Στο ομηρικό έπος, μετά τη μνηστηροφονία, ο Οδυσσέας έρχεται αντιμέτωπος με τις εξοργισμένες οικογένειες των νεκρών μνηστήρων που εισβάλλουν στο παλάτι ζητώντας εκδίκηση. Με τη δυναμική παρέμβαση της Αθηνάς, οι δύο πλευρές συμφιλιώνονται και ο Οδυσσέας διεκδικεί ξανά τον θρόνο του ως νόμιμος βασιλιάς της Ιθάκης.
Ο Νόλαν, όμως, επέλεξε να πετάξει εντελώς εκτός αυτή τη σκηνή, οδηγώντας την ιστορία σε ένα πολύ πιο βαρύ και υπαρξιακό φινάλε. Αμέσως μετά την επανένωση του Οδυσσέα με την Πηνελόπη, το ζευγάρι παίρνει μια σοκαριστική απόφαση: επιλέγουν μια υπαρξιακή αυτοεξορία από την Ιθάκη. Ο Οδυσσέας πηγαίνει για να τιμήσει τις ψυχές που χάθηκαν στον τρωικό Πόλεμο και να εξιλεωθεί και ο ίδιος για όλα τα δεινά που προκάλεσε, αφήνοντας στον θρόνο τον Τηλέμαχο. Με λίγα λόγια ο Κρίστοφερ Νόλαν άλλαξε το τέλος της Ομήρου Οδύσσειας.
Πηγή: ogdoo.gr